viola organista

viola organista 3

Codex Atlanticus

Ressam, heykeltıraş, mimar, tasarımcı, mucit… İtalyan Rönesansı’nın dahi sanatçısı Leonardo da Vinci’yi tanımlayacak onlarca sıfat var. Leonardo hayatı boyunca defterler dolusu çizim yaptı. Defterlerde yer alan taslaklardan bir kısmı Leonardo tarafından, bir kısmıysa onun ölümünden sonra başkaları tarafından hayata geçirildi. Leonardo’nun piyanosu da bu ikinci gruptakilerden biri.

Aslında bu tam olarak bir piyano da sayılmaz. “Viola organista” olarak adlandırılan enstrüman piyano, klavsen ve viyolonselin özelliklerine sahip. Leonardo da Vinci’nin onu hayal etmesinden tam 500 yıl sonra dile gelen bu ilginç çalgı, ilk kez geçtiğimiz kasım ayında Polonya’nın Krakow kentindeki Müzik Akademisi’nde çalındı. Polonyalı konser piyanisti Slawomir Zubrzycki tarafından çalınan enstrümanı hayata geçiren kişi de yine Zubrzycki.

Çalgının iç kısmında bir uçtan diğer uca gerili altmış bir adet çelik tel var ve bu haliyle küçük boy bir piyanoyu andırıyor.  Tellerin her biri klavyeye bağlı. Ancak piyanodan farklı olarak bu kısımda çekiçler yok. Bunun yerine dört tane tekerlek (çark) var ve bunlar keman yaylarındaki gibi atkuyruğu kıllarıyla bağlanmış. Çarkların dönmesi için klavyenin altındaki bir pedala basılması gerekiyor. Tuşlara çalınmaya başladığında teller alttaki çarklara basıyor ve ortaya çelloyu, orgu, hatta akordeonu anımsatan zengin ve doygun bir ses çıkıyor.

Leonardo da Vinci’nin bu enstrümana dair tasarımı sanatçının “Codex Atlanticus” adlı defterinde yer alıyor. Ne var ki çalgıyı gerçekten yapıp yapmadığına dair bir belge yok.  Da Vinci’nin tasarımını yapmak için üç yıl boyunca, toplam 5000 saat harcayan Zubrzycki  “Leonardo benim yaptığım enstrüman hakkında ne düşünürdü hiçbir fikrim yok; ama hoşuna gitmesini isterdim,” demiş.

Ne dersin Dünyalı, Leonardo’nun hayal ettiği viola organista sesi tam olarak böyle miydi? Bu sorunun yanıtını hiçbirimiz veremeyeceğiz.


Kaynak: The Age