Dünyalı’da bu ay (Mart 2015) yeni bir bölüm başladı: Ayın Güzeli

Bölümün ilk konuğu ise ilginç gaga yapısıyla dikkat çeken, adını da bu özelliğinden alan “Çaprazgaga”. İsterseniz Çaprazgaga’yı biraz tanıyalım:

Fotoğraf: Dave Menke / U.S. Fish and Wildlife Service, National Image Library

Fotoğraf: Dave Menke / U.S. Fish and Wildlife Service, National Image Library

Dünyalı: Merhaba Çaprazgaga. Bize biraz kendinden bahsedebilir misin?

Çaprazgaga: Merhaba, Dünyalı. Öncelikle bu ay beni konuk ettiğin ve bana bu güzel sayfayı layık gördüğün için çok teşekkür ederim. Senin de dediğin gibi adımın kaynağını gagama borçluyum. Biraz yamuk görünüyor, ama ben beğeniyorum.

caprazgaga 4

Kaynak: TRAKUS

Dünyalı: Peki gaganın diğer kuşlardan farklı olması seni etkiledi mi? Avantaj mı? Yoksa zorluk mu yaşıyorsun?

Çaprazgaga: Olmaz olur mu, elbette avantaj! Gençliğimde biraz üzülüyordum bu halime. Serçeye, kanaryaya bakıp ne güzel, dümdüz gagaları var diye imreniyordum. Diş teli taktırmayı bile düşündüm; ama ailem istemedi.

Dünyalı: Sonra ne değişti?

Çaprazgaga: Olgunlaştım. Olgunlaştıkça gagama bakış açım değişti. Gagamın çaprazlığının nimetlerinden yararlandım. Gagamın bana en büyük katkısı kozalakları rahatça yiyebilmek.

Dünyalı: Nasıl yani? O sert kozalakların içindekileri nasıl yiyorsun? gagan için konserve açacağı gibi diyebilir miyiz?

Çaprazgaga: Bittabi. gagamın çapraz yapısı sayesnde kozalaklar dilimlerinin içine rahatlıkla erişebiliyorum. bak geçenlerde televizyoncular beni filme çekmişti. istersen izle:

Dünyalı: Valla çok becerikliymişsin. Tebrik ederiz. İstersen bize biraz da aileni anlat…

caprazgaga 3

Kaynak: TRAKUS

Çaprazgaga: İspinozgiller (Fringillidae) familyasındanım. Biliyorsunuz, bizim familya ötücü kuşlarıyla ünlüdür. Bizimki büyük bir aile. ben ailenin Loxia cinsindenim. Beş kardeşiz: Bayağı çaprazgaga (Loxia curvirostra) yani ben. diğer kardeşlerim Çizgili çaprazgaga (Loxia leucoptera), Hispanyola çaprazgagası (Loxia megaplaga), Çam çaprazgagası (Loxia pytyopsittacus) ve İskoç çaprazgagası (Loxia scotia).

Dünyalı: Nerede oturuyorsun?

Çaprazgaga: Dediğim gibi, bizim aile geniş. dedelerim tüm kuzey yarıküreye yayılmış. Amerika’nın yüksek dağlarından tut Alaska kıyılarına, İngiltere’den Rusya’ya, taa Japonya’ya kadar uzanımışlar.

Dünyalı: Göçmen misiniz peki?

Çaprazgaga: Yok, değiliz. Ama geniş alanlarda dolaşmayı severiz. kanımız kaynıyor, böyle cıvıl cıvılız işte.Akdeniz bölgesinde, Afrika’nın kuzeylerinde de görebilirsin bizi.

Dünyalı: Türkiye’de peki?

Çaprazgaga: Karadeniz , Marmara ve Orta Anadolu’nun kuzeyindeki yüksek ormanlık bölgelerde, Toroslar’da dolaşırım ben genelde. Bir gelip görsen, ne şarkılar, ne türküler…

Dünyalı: Hah, ben de onu soracaktım. Bize bir şarkı söyler misin?

Çaprazgaga: Hay hay. Neden olmasın? Jip-jip-jip. Çip-çip. Çiiri-çiirii-çuup-çip-çip-çip-çiirii!

Dünyalı: Ağzına sağlık, Çaprazgaga. Yalnız senin için biraz gürültücü diyorlar. Doğru mu?

Çaprazgaga: Hep o alakarganın iftiraları bunlar. Sesimizin güzelliğini çekemiyor o ve sülalesi; böyle şeyler söylüyorlar. Yok efendim gürültücü bir  aileymişiz de, kalabalık sürüler halinde uçarmışız da. Çok da akrobatik uçarız, ayıptır söylemesi. Kozalaktan kozalağa gezinip yemlenmemizi bir görsen, bayılırsın. Hele o leş kargası yok mu, bir cevizi açıcam diye dakikalarca uğraşıp durur. Bizim kozalakları bir çırpıda yalayıp yutmamızı çekemiyor işte. Bunlar hep kıskançlık!

Dünyalı: Verdiğin bilgiler için teşekkür ederiz, sevgili Çaprazgaga.

Çaprazgaga: Ben teşekkür ederim.

Çaprazgaga (Loxia curvirostra) Kimlik Kartı

caprazgaga 2

Kaynak: TRAKUS

  • İspinozgiller (Fringillidae) familyasından ötücü bir kuş türüdür.
  • Kırmızı çaprazgaga veya Bayağı çaprazgaga olarak da bilinir.
    İri ve güçlü yapılı bir ispinozdur. Kuyruğu kısa, başı ve gagası kalındır. Alt ve üst gaga uçları birbirinin yanından çapraz geçer. Uçarken hantal ve iri başlı olduğu gözlenir ve kısa çatallı kuyruğu seçilir. Cinsiyetler farklılık gösterir.
  • Erişkin erkekler belirgin bir şekilde tuğla kırmızısıdır; bu kırmızının yoğunluğu kuştan kuşa değişebilir. Erkeğin tepesi ve kuyruk sokumu daha parlak, kanatları ve kuyruğu kahverengidir. Uçarken dikkat çekici kırmızı kuyruk sokumu belirir.
  • Dişisi yeşil-kahverengidir, kanatları ve kuyruğu grimsi kahverengidir ve göğsü hafif çizgilidir. Uçarken yeşilimsi sarı kuyruk sokumu belirir.
    Hıristiyan alemindeki eski bir inanışa göre bu türün gagası, İsa peygamberin çarmıhtaki çivilerini sökmeye çalışırken yamulmuştur.
  • Özellikle, Ladin (Picea), köknar (Abies) ve çam (Pinus) gibi olgun kozalaklı ormanlarda bulunur.

Kaynak: TRAKUS

Ses kaydı kaynak: Xeno-canto.org Stuart Fisher tarafından Uludağ’da kaydedilmiştir.